Marktwerking (Van Aanbodsturing naar Vraagsturing)

Sinds 1968 kent de zorg een instellingsgerichte vorm van financiering en capaciteitsplanning, aangestuurd door de centrale overheid door middel van de WZV en de WTG. Het systeem was vooral gericht op kostenbeheersing door aanbodregulering en gaf op decentraal niveau weinig  mogelijkheden om flexibel in te springen op de zorgvraag.

Met de invoering van de WTZi op 1 januari 2006 is een begin gemaakt om onder het devies “Marktwerking in de zorg” de vroegere centrale aansturing om te vormen tot een systeem waarin instellingen worden gepositioneerd als zorgondernemers die autonoom op de zorgvraag van hun cliënten kunnen inspelen.

Kijkend naar de huidige beleidsvrijheid van instellingen en de financiële randvoorwaarden gesteld door de overheid is de term “marktwerking” wellicht enigszins eufemistisch, maar het doel is gedefinieerd.

In de kamerbrief Ruimte en rekenschap voor zorg en ondersteuning van 9 juli 2009 staat welke ruimte VWS zorgaanbieders wil geven met als voorwaarde dat dit ten goede komt aan de cliënt. Een van de prioriteiten is het versterken van de positie van het bestuur en het intern toezicht van zorgaanbieders.

De omvorming van de centraal aangestuurde, door de overheid gefinancierde gezondheidszorg naar een decentraal systeem van marktwerking kent diverse dimensies.

Zorgondernemerschap en concurrentie

De overheid wil meer concurrentie in de zorg. Concurrentie tussen zorgaanbieders dwingt en motiveert zorginstellingen om de beste kwaliteit zorg te leveren. Om deze concurrentie mogelijk te maken krijgen zorgaanbieders meer ruimte dan voorheen om zelfstandig beleid te voeren waarin de cliënt/patiënt centraal staat en waar flexibel wordt ingesprongen op diens eisen en wensen.

Op weg naar meer ondernemerschap zijn diverse ontwikkelingen ingezet. De financiering van de diverse soorten zorgaanbieders is in de laatste jaren steeds meer outputgericht geworden. In de ziekenhuiswereld wordt vergoeding door middel van DBC’s ingevoerd, in de verpleegzorg door middel van Zorgzwaarte pakketten (“ZZP’s”) en verder bestaan al enige tijd langer de Persoongebonden Budgetten (PGB’s), bijvoorbeeld voor de (psychiatrische) thuiszorg.

Outputfinanciering is echter één stap op weg naar de volgende fase, namelijk de fase waarin instellingen op basis van kostprijzen zelf prijzen gaan berekenen voor hun dienstverlening. In beperkte mate vindt al vrije prijsvorming plaats, onder andere bij een aantal DBC’s.

De transitie naar een vrije markt gaat niet zonder problemen en gaat ook niet via een ‘big bang’ scenario. Van concurrentie tussen zorgaanbieders is nog niet echt sprake.

Het is duidelijk welke richting de ontwikkelingen op gaan. Zorgaanbieders moeten zich gaan bekwamen in de bedrijfskundige competenties waarmee commerciële bedrijven opereren en inspelen op de wensen van hun cliënten zonder daarbij de doelmatigheid van de activiteiten uit het oog te verliezen.

Vraagsturing

Niet langer de doelmatigheid van de instelling, maar de doeltreffendheid van de zorgverlening als antwoord op de zorgvraag van de cliënt/patiënt moet voorop staan als kritieke succesfactor van de instelling. De zorgvraag van de cliënt/patiënt gaat leidend worden voor het aanbod en de succesvolle bedrijfsvoering van zorgaanbieders.

De cliënt/patiënt wil een kwalitatief goed product tegen een verantwoorde prijs bij voorkeur op de plaats en het moment waarop de cliënt dat wil. De zorg-aanbieder staat voor de uitdaging om op bedrijfseconomische wijze een kwalitatief goed zorgproduct te leveren.

Op dit moment vindt de sturing en de inkoop van zorg vooral plaats door de overheid en de zorgverzekeraars. Dit belemmert de effectiviteit van de marktwerking, de emancipatie van de patiënt tot cliënt en de kanteling van aanbodgerichte zorg naar vraaggestuurde zorg.

Ondernemingsvormen en Governance

Traditioneel hebben zorginstellingen de Stichting als rechtsvorm. Ook hierin gaat meer ruimte komen. De instelling als BV of in de vorm van een cooperatie. Recente voorbeelden als bij de ziekenhuizen in Lelystad en Emmeloord, het Slotervaart ziekenhuis en het Vlietland ziekenhuis laten zien dat er vanuit de private hoek belangstelling bestaat voor de zorgsector.

In de kamerbrief “Ruimte en Rekenschap” wordt nader ingegaan op deze maatschappelijke ontwikkeling. De overheid wil voorkomen dat er ‘cowboys’ in de zorgmarkt gaan opereren.

Publiek-private samenwerking vindt al plaats en ligt voor de hand als marktwerking in de zorg daadwerkelijk vorm gaat krijgen. Dit kan een win-win situatie opleveren waarbij de cliënt/patiënt heet meest te winnen heeft.

Belangrijk is dat de zorg komt tot een governancecode en verantwoordings–systematieken die bijvoorbeeld meer private financiering mogelijk maakt, zonder dat daarbij ongewenste effecten optreden die leiden tot afname van de kwaliteit van zorg voor de patiënten. Dit laatste moet altijd geborgd worden. 

Meer informatie

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met ons kantoor.
Wij komen graag langs voor een vrijblijvende kennismaking.